Τα τελευταία χρόνια, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, η καθημερινότητα των κατοίκων αλλάζει ραγδαία. Οι γειτονιές μεταμορφώνονται, οι ενοικιαστές δυσκολεύονται να βρουν σπίτι, και η αγορά ακινήτων θυμίζει περισσότερο πίστα ανταγωνισμού παρά ισορροπημένο σύστημα. Στην καρδιά αυτής της αλλαγής βρίσκεται ένα φαινόμενο με παγκόσμια διάσταση: οι βραχυχρόνιες μισθώσεις μέσω πλατφορμών όπως η Airbnb.
Η Αθήνα, ειδικά στο ιστορικό της κέντρο, έχει δει μια τεράστια μετακίνηση κατοικιών από τη μακροχρόνια στην τουριστική μίσθωση. Διαμερίσματα σε περιοχές όπως το Κουκάκι, το Κολωνάκι, τα Εξάρχεια ή το Μεταξουργείο, που άλλοτε στέγαζαν οικογένειες, φοιτητές ή εργαζόμενους, σήμερα απευθύνονται σχεδόν αποκλειστικά σε επισκέπτες. Παρόμοια τάση εμφανίζεται και στη Θεσσαλονίκη, με το Ιστορικό Κέντρο, την Άνω Πόλη και την ευρύτερη περιοχή της παραλίας να κατακλύζονται από Airbnb διαμερίσματα.
Για τον μέσο ενοικιαστή, αυτή η αλλαγή σημαίνει ένα πράγμα: δυσκολία. Τα διαθέσιμα ακίνητα για μακροχρόνια μίσθωση λιγοστεύουν, ενώ οι τιμές ανεβαίνουν. Νέα ζευγάρια, φοιτητές και ηλικιωμένοι αναγκάζονται να μετακινηθούν σε πιο απομακρυσμένες περιοχές ή να δεχτούν ακατάλληλες συνθήκες διαβίωσης. Η πίεση είναι πραγματική και καθημερινή.
Κι όμως, μέσα σε αυτή την εικόνα, υπάρχει ένα στοιχείο που συχνά παραβλέπεται: οι χιλιάδες κλειστές ή αδρανείς κατοικίες που υπάρχουν στις δύο πόλεις. Στην Αθήνα μαζί και με την Θεσσαλονίκη , συνολικά πάνω από 700.000 ακίνητα παραμένουν κενά. Δεν ενοικιάζονται, δεν αξιοποιούνται, δεν κατοικούνται. Αντί να ενταχθούν στην αγορά, μένουν παγωμένα λόγω νομικών εκκρεμοτήτων, εγκατάλειψης, έλλειψης πόρων για ανακαίνιση ή απλώς αδιαφορίας.
Αντί να ανοίξει η κουβέντα για το πώς θα μπορούσαν αυτά τα ακίνητα να επιστρέψουν σε κοινωνική ή έστω λειτουργική χρήση, η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται αποκλειστικά στην Airbnb. Και όμως, πολλοί από αυτούς τους κλειστούς χώρους, ανακαινίστηκαν και ενεργοποιήθηκαν χάρη στην τουριστική μίσθωση. Για πολλούς ιδιοκτήτες, η Airbnb δεν είναι κερδοσκοπία, αλλά ένας τρόπος να διασώσουν ένα ακίνητο που αλλιώς θα έμενε άδειο και ασυντήρητο.
Αυτό, βέβαια, δεν αναιρεί τις επιπτώσεις. Όταν ένα μοντέλο αποδίδει περισσότερα κέρδη, είναι φυσικό να επηρεάζει τη συνολική ισορροπία της αγοράς. Και σε αυτό το σημείο, το κράτος οφείλει να παρέμβει: όχι καταργώντας, αλλά οριοθετώντας. Να θέσει κανόνες, να διαχωρίσει τις επαγγελματικές από τις ιδιωτικές μισθώσεις, να επιβάλλει όρια σε συγκεκριμένες γειτονιές, να δημιουργήσει πραγματικές πολιτικές στέγασης που θα ενισχύσουν τη μακροχρόνια ενοικίαση. Όχι μόνο με απαγορεύσεις, αλλά με κίνητρα.
Αξίζει επίσης να δούμε το Airbnb όχι μόνο ως πρόβλημα, αλλά και ως δείκτη: δείκτη της έλλειψης προσιτής κατοικίας, της εγκατάλειψης του δημόσιου σχεδιασμού και της έλλειψης πολιτικής για τα αδρανή ακίνητα. Ίσως τελικά να μην φταίει το εργαλείο, αλλά η χρήση του – ή καλύτερα, η απουσία κανόνων γύρω του.
Σε πόλεις όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη, που αλλάζουν καθημερινά πρόσωπο, η πρόκληση είναι να ισορροπήσουν ανάμεσα στον τουρισμό και την κατοίκηση. Να γίνουν βιώσιμες και για τον επισκέπτη και για τον κάτοικο. Και αν η Airbnb είναι ένας τρόπος να ζωντανέψουν γειτονιές που είχαν αρχίσει να αδειάζουν, τότε ίσως, κάτω από τις σωστές συνθήκες, να μην είναι απαραίτητα εχθρός.
Ίσως απλώς να λέει δυνατά κάτι που οι άλλοι αγνοούν.
